Topshirilgan barcha qo‘lyozmalar jurnalning topshirish talablari, axloqiy standartlari va hisobot berish qo‘llanmalariga muvofiqligini aniqlash uchun Tahririyat tomonidan dastlabki baholashdan o‘tadi. Jurnal siyosatiga mos kelmaydigan qo‘lyozmalar tahririy baholashdan oldin texnik tuzatish uchun mualliflarga qaytarilishi mumkin.

Texnik tekshiruvdan keyin Bosh muharrir yoki tayinlangan assotsiatsiyalangan muharrir har bir qo‘lyozmani ilmiy sifati, yangiligi, metodologik puxtaligi, axloqiy talablarga muvofiqligi hamda jurnalning maqsad va qamroviga mosligi bo‘yicha baholaydi. Jurnal qamroviga kirmaydigan yoki nashr standartlariga javob berishi ehtimoldan yiroq deb topilgan qo‘lyozmalar tashqi taqrizsiz rad etilishi mumkin (tahririy rad etish). Bu jarayon mualliflarga o‘z vaqtida qaror olish imkonini beradi va ortiqcha kechikishlarning oldini oladi.

Imkon qadar, mualliflar qo‘lyozma topshirilgandan keyin 14 kun ichida dastlabki tahririy qarorni oladilar. Keyingi baholash uchun mos deb topilgan qo‘lyozmalar jurnalning ikki tomonlama anonim (double-blind) taqrizlash jarayoni orqali kamida ikki nafar mustaqil ekspert-taqrizchiga yuboriladi. Zarur hollarda qo‘shimcha statistik yoki metodologik ekspertiza so‘ralishi mumkin.

Tahririyat topshirilgandan keyin 3 hafta ichida birinchi taqriz qarorini taqdim etishga intiladi. Tahririy qarorlar qabul qilish, kichik tuzatish, katta tuzatish, qayta topshirish taklifi bilan rad etish yoki rad etishni o‘z ichiga olishi mumkin. Yakuniy nashr qarori taqrizchilarning tavsiyalari va qo‘lyozmaning ilmiy qiymati asosida faqat Bosh muharrir yoki tayinlangan mas’ul muharrir tomonidan qabul qilinadi.

Qabul qilingandan keyin qo‘lyozma nashrga tayyorlash bosqichiga o‘tadi va odatda 10–15 ish kuni ichida onlayn nashr etiladi. Mualliflarga elektron sahifa korrekturalari yuboriladi; ular 10 ish kuni ichida qaytarilishi kerak. Korrektura bosqichidagi tuzatishlar faqat tipografik yoki nashrga tayyorlash jarayonidagi xatolar bilan cheklanishi kerak.

Tahririy siyosat

Central Asian Cancer Sciences eng yuqori ilmiy sifat, tahririy halollik va nashr etikasi standartlarini saqlashga intiladi. Tahririy qarorlar faqat topshirilgan qo‘lyozmalarning ilmiy qiymati, yangiligi, metodologik puxtaligi, axloqiy jihatdan to‘g‘riligi va dolzarbligiga asoslanadi.

Jurnalning tahririy siyosatlari qo‘lyozmani topshirish va tahririy baholashdan tortib taqrizlash, nashr etish va nashrdan keyingi nazoratgacha bo‘lgan barcha bosqichlarni tartibga soladi. Ushbu siyosatlar biotibbiy nashriyot va tadqiqot halolligi bo‘yicha xalqaro ilg‘or amaliyotlarni aks ettirish maqsadida muntazam qayta ko‘rib chiqiladi va yangilanadi.

Tahririy nazorat

Central Asian Cancer Sciences tahririy jarayoni Bosh muharrir va Tahririyat tomonidan, assotsiatsiyalangan muharrirlar, bo‘lim muharrirlari va ekspert-taqrizchilar ko‘magida nazorat qilinadi.

Topshirilgan barcha qo‘lyozmalar jurnalning maqsad va qamroviga mosligi, ilmiy sifati, metodologik puxtaligi, axloqiy talablarga muvofiqligi va hisobot berish standartlari bo‘yicha dastlabki tahririy baholashdan o‘tadi. Jurnal nashr mezonlariga javob bermaydigan qo‘lyozmalar tashqi taqrizsiz rad etilishi mumkin.

Keyingi ko‘rib chiqish uchun tanlangan qo‘lyozmalar tashqi taqrizdan o‘tadi. Tahririy va nashrga tayyorlash jarayonining barcha bosqichlarida muharrirlar nashrgacha qo‘lyozmaning ilmiy aniqligi, izchilligi, to‘liqligi hamda jurnalning tahririy va axloqiy standartlariga muvofiqligini baholashda davom etadilar.

Original tadqiqot maqolalari

Central Asian Cancer Sciences jurnaliga topshirilgan barcha original tadqiqot maqolalari qat’iy tahririy baholash va tashqi taqrizdan o‘tadi. Nashrga munosib deb topilgan qo‘lyozmalar tegishli sohada kamida ikki nafar mustaqil ekspert tomonidan ko‘rib chiqiladi. Zarur hollarda statistik ekspertiza ham o‘tkazilishi mumkin.

Taqrizlash topshirilgan ishning ilmiy sifati, yangiligi, metodologik puxtaligi, axloqiy jihatdan to‘g‘riligi va klinik yoki ilmiy ahamiyatini mustaqil ekspert baholashi orqali tahririy baholashni qo‘llab-quvvatlaydi. Jurnalning taqrizlash modeli ruxsat bergan va taqrizchi o‘z shaxsini oshkor etishni tanlagan holatlardan tashqari, taqrizchilarning fikrlari mualliflarga anonim tarzda taqdim etiladi.

Muharrirlar tahririy qaror qabul qilishda taqrizchilarning tavsiyalarini hisobga oladilar, biroq nashr etish bo‘yicha yakuniy qaror faqat Bosh muharrir yoki tayinlangan mas’ul muharrir vakolatida qoladi. Qo‘shimcha ekspert bahosi zarur deb topilsa, qayta ishlangan qo‘lyozmalar dastlabki taqrizchilarga qayta yuborilishi mumkin.

Taqrizlash

Central Asian Cancer Sciences jurnalida nashr etiladigan ilmiy adabiyotning ishonchliligi taqrizlash jarayonining halolligi, ekspert salohiyati va professionalligiga bog‘liq. Jurnal yuqori sifatli tadqiqotlarni nashr etish va ilmiy yozuv yaxlitligini saqlashni ta’minlaydigan qat’iy, adolatli, mustaqil va o‘z vaqtida amalga oshiriladigan taqrizlash tizimiga sodiqdir.

Taqrizlash mualliflar, taqrizchilar, muharrirlar va Tahririyat hamkorligida amalga oshiriladi. U mustaqil ilmiy baholashni ta’minlaydi, topshirilgan qo‘lyozmalar sifatini yaxshilaydi va muharrirlarga asoslangan tahririy qarorlar qabul qilishda yordam beradi.

Ushbu siyosat jurnalning taqrizlash jarayoni, taqrizchilar, mualliflar va muharrirlarning mas’uliyatlari, shuningdek xilma-xillik, tenglik va inklyuzivlik, sun’iy intellektdan (AI) foydalanish hamda taqrizchilarni rivojlantirishga oid jurnal tamoyillarini bayon etadi.

Taqrizlash jarayoniga umumiy nazar

Central Asian Cancer Sciences jurnaliga topshirilgan barcha qo‘lyozmalar tashqi taqrizdan oldin dastlabki tahririy baholashdan o‘tadi. Ushbu bosqichda muharrirlar qo‘lyozmaning jurnal maqsad va qamroviga mosligini, zarur ilmiy sifat, metodologik puxtalik, axloqiy muvofiqlik va hisobot berish shaffofligi standartlariga javob berishini baholaydilar.

Keyingi baholash uchun mos deb topilgan qo‘lyozmalar ikki tomonlama anonim tashqi taqrizga yuboriladi; bu jarayonda mualliflar ham, taqrizchilar ham butun taqriz davomida anonim qoladilar.

Original tadqiqot maqolalari odatda tegishli ilmiy yoki klinik ekspertizaga ega kamida ikki nafar mustaqil taqrizchi tomonidan baholanadi. Zarur hollarda qo‘lyozmalar statistika, metodologiya, patologiya, radiologiya, sun’iy intellekt, sog‘liqni saqlash iqtisodiyoti, bioinformatika yoki boshqa tegishli sohalar mutaxassislarining qo‘shimcha ekspertizasidan ham o‘tishi mumkin.

Taqriz muharrirlarga ekspert maslahatini beradi, biroq yakuniy tahririy qaror uchun javobgarlik Bosh muharrir yoki tayinlangan mas’ul muharrir zimmasida qoladi.

Taqrizchilarni tanlash

Muharrirlar taqrizchilarni ularning ilmiy ekspertizasi, nashrlar tarixi, metodologik bilimlari, klinik tajribasi va topshirilgan ishga nisbatan mustaqilligi asosida tanlaydilar.

Imkon qadar, muvozanatli, obyektiv va har tomonlama baholashni ta’minlash uchun taqrizchilar turli muassasalar va geografik hududlardan tanlanadi. Ayniqsa ko‘p tarmoqli tadqiqotlarda muharrirlar taqrizchilarning bir-birini to‘ldiruvchi ekspertizasini ta’minlashga intiladilar.

Taqriz taklifini qabul qilishdan oldin taqrizchilar o‘z bahosiga ta’sir qilishi mumkin bo‘lgan mavjud yoki ehtimoliy moliyaviy, professional, akademik yoki shaxsiy manfaatlar to‘qnashuvini oshkor etishlari shart. Jiddiy manfaatlar to‘qnashuvi mavjud taqrizchilar taklifni rad etishlari kerak.

Taqrizchi hisobotlari

Taqrizchilardan obyektiv, konstruktiv, dalillarga asoslangan va hurmatga asoslangan baho taqdim etish kutiladi.

Taqrizchi hisobotlari tegishli hollarda quyidagilarni baholashi kerak:

• yangilik va ilmiy ahamiyat;
• metodologik sifat;
• statistik tahlil;
• tadqiqotning axloqiy jihatdan to‘g‘ri olib borilishi;
• hisobotning to‘liqligi va shaffofligi;
• natijalar va xulosalarning asoslanganligi;
• klinik amaliyot yoki saraton tadqiqotlari uchun dolzarbligi.

Taqrizchilar mualliflar uchun mo‘ljallangan izohlar bilan birga, zarur bo‘lsa, muharrirlar uchun maxfiy izohlarni ham taqdim etadilar. Tahririy qarorlar taqrizchilarning tavsiyalari va mas’ul muharrirning mustaqil bahosi asosida qabul qilinadi.

Katta tuzatishlar talab qilinganda, qayta ishlangan qo‘lyozma qo‘shimcha baholash uchun dastlabki taqrizchilarga qayta yuborilishi mumkin.

Dastlabki qabuldan so‘ng qo‘lyozmalar nashrdan oldin ilmiy tahrir, texnik tahrir, adabiy tahrir, korrektura va ishlab chiqarish bosqichlaridan o‘tadi.

Tahririy qaror chiqarilganda taqrizchi hisobotlari mualliflarga yuboriladi. Agar qo‘lyozma tashqi taqrizdan keyin rad etilsa, taqrizchilarning izohlari mualliflarga kelgusidagi topshirish uchun ishni takomillashtirishga yordam berish maqsadida taqdim etiladi.

Taqrizlashning kuchli tomonlari va cheklovlari

Taqrizlash ilmiy nashriyotning muhim tarkibiy qismidir. Mustaqil ekspert bahosi metodologik sifatni yaxshilash, ilmiy talqinni kuchaytirish, cheklovlarni aniqlash, hisobot shaffofligini oshirish va yangi natijalarni mavjud dalillar kontekstida joylashtirishga yordam beradi.

Shu bilan birga, taqrizlash tajribalarni mustaqil ravishda takrorlamaydi va asosiy ma’lumotlar to‘plamlarini to‘liq tasdiqlamaydi. Shu sababli tahririy qarorlar mualliflarning halolligi, taqrizchilarning ekspertizasi va muharrirlarning professional mulohazasiga tayanadi.

Jurnal taqrizlash bo‘yicha xalqaro e’tirof etilgan tavsiyalarga, jumladan Xalqaro tibbiy jurnal muharrirlari qo‘mitasi (ICMJE)ning “Tibbiy jurnallarda ilmiy ishlarni olib borish, hisobot berish, tahrirlash va nashr etish bo‘yicha tavsiyalar”iga hamda Nashr etikasi qo‘mitasi (COPE)ning axloqiy ko‘rsatmalariga amal qiladi: https://publicationethics.org/ .