Central Asian Cancer Sciences (CACS) nashr etikasi va tadqiqot halolligining eng yuqori standartlarini saqlashga sodiqdir. Jurnal xalqaro e’tirof etilgan axloqiy tamoyillarga amal qiladi hamda mualliflar, taqrizchilar, muharrirlar va nashriyotdan nashr jarayonining barcha bosqichlarida halollik, shaffoflik, javobgarlik va mas’uliyatli xulq-atvor standartlariga rioya etishni kutadi.

Tadqiqot etikasi

Inson ishtirokidagi tadqiqotlar oldindan tegishli Institutsional ko‘rib chiqish kengashi (IRB) yoki Etika qo‘mitasi tomonidan ma’qullangan bo‘lishi va Helsinki deklaratsiyasi tamoyillariga muvofiq bajarilishi kerak: https://www.wma.net/wp-content/uploads/2024/10/DoH-Oct2013.pdf .

Tegishli hollarda qo‘lyozmada quyidagilar ko‘rsatilishi shart:

• Etika qo‘mitasi yoki IRB nomi;
• tasdiqlash raqami yoki havolasi;
• etik ma’qullashni tasdiqlovchi bayonot.

Mualliflar o‘z tadqiqotlari amaldagi milliy va institutsional axloqiy talablarga muvofiqligini ta’minlash uchun javobgardir.

Xabardor qilingan rozilik

Amaldagi axloqiy standartlarda talab etilgan hollarda ishtirokchilardan yozma xabardor qilingan rozilik olinishi shart. Bemorni aniqlash mumkin bo‘lgan ma’lumotlar, klinik fotosuratlar, radiologik tasvirlar yoki boshqa identifikatsiya qiluvchi materiallarni o‘z ichiga olgan qo‘lyozmalar uchun nashr etishga aniq rozilik olinishi kerak.

Mualliflar bemor maxfiyligi yetarli darajada himoyalanganini va imkon qadar shaxsni aniqlashga imkon beruvchi ma’lumotlar olib tashlanganini ta’minlashlari shart.

Klinik sinovlarni ro‘yxatdan o‘tkazish

Prospektiv klinik sinovlar amaldagi xalqaro standartlarga muvofiq birinchi ishtirokchi jalb etilishidan oldin ommaga ochiq klinik sinovlar reyestrida ro‘yxatdan o‘tkazilishi kerak. Ro‘yxatdan o‘tkazish raqami va reyestr nomi qo‘lyozmada ko‘rsatilishi shart.

Mualliflik

Mualliflik ICMJE tavsiyalariga muvofiq bo‘lishi kerak: https://www.icmje.org/recommendations/

Muallif sifatida ko‘rsatilgan barcha shaxslar ishga sezilarli hissa qo‘shgan, qo‘lyozmani yozishda yoki tanqidiy qayta ko‘rib chiqishda qatnashgan, yakuniy versiyani ma’qullagan va ish uchun javobgarlikni o‘z zimmasiga olishga rozilik bildirgan bo‘lishi kerak. Barcha topshiriqlar uchun CRediT Muallif hissasi bayonoti https://credit.niso.org/ talab etiladi. Faxriy, mehmon yoki sovg‘a tariqasidagi mualliflikka yo‘l qo‘yilmaydi.

Minnatdorchilik

Ishga hissa qo‘shgan, biroq mualliflik mezonlariga javob bermaydigan shaxslar ularning roziligi bilan minnatdorchilik bo‘limida ko‘rsatilishi kerak. Zarur hollarda mualliflar texnik, tahririy yoki ma’muriy yordam kabi tegishli ko‘makni oshkor etishlari kerak.

Tadqiqotdagi huquqbuzarliklar

CACS tadqiqot yoki nashr bilan bog‘liq huquqbuzarliklarga toqat qilmaydi.

Tadqiqotdagi huquqbuzarliklar, jumladan, quyidagilarni o‘z ichiga oladi, biroq ular bilan cheklanmaydi:

• ma’lumotlarni uydirma qilish;
• tadqiqot natijalarini soxtalashtirish yoki manipulyatsiya qilish;
• plagiat;
• tasvirlarni noo‘rin manipulyatsiya qilish;
• takroriy yoki ortiqcha nashr;
• nashr yoki taqrizlash jarayonini manipulyatsiya qilish;
• oshkor etilmagan manfaatlar to‘qnashuvi;
• noto‘g‘ri mualliflik amaliyotlari.

Shubha yoki muammo yuzaga kelganda jurnal tegishli tekshiruv o‘tkazishi va nashr etikasi bo‘yicha e’tirof etilgan standartlarga muvofiq zarur choralarni ko‘rishi mumkin.

Takroriy va ortiqcha nashr

CACS jurnaliga topshiriladigan qo‘lyozmalar original ish bo‘lishi va avval nashr etilmagan yoki boshqa jurnalda ko‘rib chiqilayotgan bo‘lmasligi kerak. Avval nashr etilgan yoki bir vaqtning o‘zida boshqa joyga topshirilgan ish bilan sezilarli darajadagi moslik mualliflar tomonidan oshkor etilishi shart.

Tahririy mustaqillik

Tahririy qarorlar qo‘lyozmaning ilmiy sifati, yangiligi, metodologik puxtaligi, axloqiy talablarga muvofiqligi va dolzarbligiga asoslanadi. Tahririy qarorlarga tijoriy manfaatlar, institutsional mansublik, shaxsiy munosabatlar, millat, jins, gender, etnik mansublik yoki boshqa noilmiy omillar ta’sir qilmasligi kerak.

Shikoyatlar va axloqiy masalalar

Mualliflar, taqrizchilar va o‘quvchilar ehtimoliy axloqiy yoki nashr bilan bog‘liq huquqbuzarliklar yuzasidan murojaat qilishlari mumkin.

CACS bunday murojaatlarni obyektiv va maxfiy tarzda ko‘rib chiqadi hamda zarur bo‘lsa mualliflar, muassasalar yoki boshqa tegishli tomonlardan qo‘shimcha ma’lumot yoki hujjatlarni talab qilishi mumkin.

Tuzatishlar va maqolani qaytarib olish

Nashrdan keyin xato yoki axloqiy muammo aniqlansa, CACS holatning xususiyati va jiddiyligiga qarab Tuzatish, Maqolani qaytarib olish (Retraction) yoki Xavotir bildirish (Expression of Concern) e’lon qilishi mumkin. Shaffof tarzda tuzatish mumkin bo‘lgan kichik xatolar sababli nashr etilgan maqolalar olib tashlanmaydi.

Sog‘liqdagi tenglik va inklyuzivlik

Central Asian Cancer Sciences saraton tadqiqotlari va ilmiy nashriyotda sog‘liqdagi tenglik, xilma-xillik va inklyuzivlikni qo‘llab-quvvatlashga sodiqdir. Tahririy qarorlar faqat ilmiy qiymatga asoslanadi va millat, etnik mansublik, irq, biologik jins, gender, din, nogironlik, yosh yoki ijtimoiy-iqtisodiy holat bo‘yicha kamsitishsiz qabul qilinadi.

Mualliflarga tegishli hollarda biologik jins, gender va boshqa muhim demografik xususiyatlar to‘g‘risidagi ma’lumotlarni SAGER qo‘llanmalariga muvofiq taqdim etish tavsiya etiladi.

Biologik jins va gender bo‘yicha ma’lumotlarni hisobot qilish

Central Asian Cancer Sciences tadqiqotlarda biologik jins va gender tengligi (SAGER) qo‘llanmalarini qo‘llab-quvvatlaydi hamda tegishli hollarda mualliflarni tadqiqot dizayni, ma’lumotlar tahlili, natijalar va talqinda biologik jins va genderni to‘g‘ri ko‘rsatishga undaydi. Mualliflar “biologik jins” va “gender” atamalarini aniq belgilashi va tegishli hollarda ularni kiritish yoki chiqarib tashlash sababini asoslab berishi kerak.

• EASE — Tadqiqotlarda biologik jins va gender tengligi (SAGER) qo‘llanmalari
• MESSAGE (Medical Science Sex and Gender Equity) loyihasi

Mualliflik va taqrizlashdagi inklyuzivlik

Central Asian Cancer Sciences mualliflar, taqrizchilar va muharrirlar orasida xilma-xillik, tenglik va inklyuzivlikni rivojlantirishga intiladi. Taqrizchilarni tanlash va tahririy tayinlovlar ilmiy ekspertizaga asoslanadi, shu bilan birga geografik hududlar, muassasalar, kasbiy bosqichlar va demografik guruhlarning keng vakilligi rag‘batlantiriladi.

Inklyuziv va hurmatga asoslangan muloqot

Jurnal hurmatli, aniq va inklyuziv ilmiy muloqotga sodiqdir. Tasvirlar, rasmlar va tahririy materiallarda stereotiplar, kamsitish, stigmalovchi til yoki chalg‘ituvchi tasvirlardan qochish va tegishli hollarda xilma-xillikni aks ettirish kerak.

Mas’uliyatli kommunikatsiya

Jurnal nashr etilgan tadqiqotlarni aniq va mas’uliyatli tarzda ommaga yetkazishga sodiqdir. Tahririy materiallar, press-relizlar va ijtimoiy tarmoqlardagi xabarlar tadqiqot natijalarini xolis, aniq va tegishli ilmiy kontekstda taqdim etishi kerak.

Natijalarni nashrdan oldin ulashish

Mualliflar tadqiqot natijalarini nashrdan oldin ilmiy anjumanlar, jamoat salomatligi organlari, tartibga soluvchi idoralar, moliyalashtiruvchi tashkilotlar va hamkorlar bilan ulashishlari mumkin. Jurnalning maxfiylik va preprint siyosatlariga rioya qilingan taqdirda bunday muloqot qo‘lyozmaning tahririy ko‘rib chiqilishiga ta’sir qilmaydi. Mualliflar nashr etilmagan yoki taqrizdan o‘tmagan natijalarni jurnal tomonidan qabul qilingan yoki nashr etilgan deb taqdim etmasligi kerak.

Qabul qilingan maqolalarga oid press-relizlar, OAV uchun xabarlar va ommaviy e’lonlar Tahririyat bilan muvofiqlashtirilishi kerak. Nashrdan oldin tarqatiladigan ma’lumot qo‘lyozmaning amaldagi maqomini aniq aks ettirishi va jurnalning tahririy siyosatlariga muvofiq bo‘lishi shart.

• ICMJE yo‘riqnomasi (2025-yil fevral)
• ICMJE tavsiyalari: mualliflar va hissa qo‘shuvchilarning rolini belgilash
• SAGER hisobot berish qo‘llanmalari